Sj�lvst�risflokkurin

Vitjan � a�alfundi okkara

3. september 2010

Okkara millum sagt, so verður forvitnislig vitjan á streymoyarfundinum. Okkara spennandi gestur fer at fer at greiða frá nýggju framleiðslu síni. Okkara skylda er at geva slíkum ans.

�lavs�kudag heilagan og flaggdagin til tj��ardag.

1. september 2010

Heldur enn at áseta ólavsøkdag sum tjóðardag, eins og Sjúrður á Skaale ynskir, eiga vit at áseta flaggdagin sum tjóðardag.

Heldur enn at áseta ólavsøkdag sum tjóðardag, eins og Sjúrður á Skaale ynskir, eiga vit at áseta flaggdagin sum tjóðardag.

Støðan er hon, at í dag hava nógv fakfeløg vunni sær rætt til ymiskar frídagar. Nógvir fakbólkar hava frí flaggdag og ólavsøkudag. Meðan grundlógardagur er ásettur at vera hálvur frídagur hjá øllum, og at avtaka ein siðabundnan frídag, er tað sama sum at lækka lønina. Hvørs grundlógardagurin skal avtakast ella ikki, eigur ikki at tengjast upp at um ólavsøkudagurin eigur at verða tjóðardagur. Eftir míni sannføring eigur ólavsøkudagur ikki at gerast tjóðardagur. Heldur eigur ólavsøkudagur at verða halgidagur, har allir føroyingar á ein serligan hátt kunnu minnast aftur á og frøðast um, at vera blivin ein kristin tjóð. Og um ein hevur hug, at brúka henda dag, at vitja okkara kæra høvuðsstað og tey mongu tiltøk á skrá henda dag, so er tað ein upplagdur møguleiki.

Ein tjóðardagur eigur at vera ein dagur, ið knýtir allar borgara í landinum saman og um sama, og eg loyvi mær at ivast í, um borgara uttan fyri Havnina ynskja sær ólavsøkudagin sum ein tjóðardag. Heldur hugsi eg mær, at flaggdagur er rætti dagur til tjóðardag. Hesin dagur rørir við samleikan hjá øllum føroyingum, við tað at Flaggi ella rættari Merki er okkara. Og litirnir, reytt, blátt og hvítt eru okkara litir. Og krossurin er okkara krossur og eitt tekin um, at vit eru kristin tjóð. Og vit kenna okkum aftur í flagginum. Vit fáa tjóðskaparkenslur, tá ið flaggið verður vundið á stong. Vit fáa sterkar tjóðskapar kenslur tá vit, eitt nú í feriutíð - í fjarskotnum londum - síggja eitt lítið flagg á einari matstovu, ella tá ið vit í fremmandari havn síggja eitt føroyskt skip veittra við merkinum.

So lat okkum gera flaggdagin til tjóðardag og ólavsøkudagin heilagan.

Kristina T. Larsen, valevni Sjálvstýrisfloksins.

Vi�merking til l�kka tingmannatal

30. august 2010

Kundi verði áhugavert at sæð eina útgreining frá Bjørn, hví Løgtingið við 8 færri tinglimum verður effektivari/virknari og harvið blívur lyft upp á eitt hægri støði. Uttan iva verður fólkaræði eisini skert, tá so nógv verður tynt í tingmannatalinum.

Kári P. Højgaard løgtingsmaður

Viðmerking

Eftir at hava verið burturstaddur eina viku, er ein uppgáva at granska, hvat er hent í Føroyum hesar dagar. Jú mín sann um ikki Bjørn Kalsø hevur megnað enn einaferð at sett dagskránna, hesaferð við einum ljósritið av uppskotinum hjá floksformanninum Kaj Leo Holm Johannesen. Tingmannatalið skal lækkast við 8 niður í 25. Grundgeving fyri at fremja hesa ætlan er ikki bert sparing, nei, tey eftirverandi tingfólkini skuldu blíva meira sjónlig og harafturat meira effektiv.

Tá eg læs tað, Bjørn førir fram, kom eg at minnast setning úr einum litaðum vikublað, eg sum hálvaksin keypti úr kioskini hjá Elisabeth, við frásøgn um cowboyarar og indiánarar úr The Wild West. Tá orðini hjá teimum ”hvítu” ikki samsvaraðu við veruleikan, søgdu indiánararnir:”Du taler med kløftet tunge”.

Miðflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin løgdu eitt uppskot fram, har allir teir 6 politisku flokkarnir fingu umboðan í løgtingsgrannskoðanini í mun til í dag, har bert teir 4 stóru flokkarnir hava umboð. Tað bleiv alt ov dýrt segði Bjørn, tí kundi hann ikki taka undir við uppskotinum. Vit vístu á, at talan var um eitt spariuppskot, allir tinglimir eru fulltíðarløntir, tí skuldu nevndarsamsýningar avtakast, tað tók Bjørn heldur ikki undir við.

Kundi verði áhugavert at sæð eina útgreining frá Bjørn, hví Løgtingið við 8 færri tinglimum verður effektivari/virknari og harvið blívur lyft upp á eitt hægri støði. Uttan iva verður fólkaræði eisini skert, tá so nógv verður tynt í tingmannatalinum.

Sjónligari? Tey, sum regluliga hava atgongd til almenna Kringvarpið og miðlarnar hava onga neyð, men ivaleyst verður tað truplari hjá smærru flokkunum og útjaðaranum.

Fíggjarliga støðan er álvarslig og vit sum megna, eiga í felag at lyfta byrðarnar. Eg havi víst á góða signalvirði í, at politiska skipanin sjálvboðin lækkaði sínar lønir 5 til 10% fyri at vísa góðan vilja, vónandi tekur Bjørn undir við hesari sparingini. Tað kann gerast uttan stórt hóvasták, meðan støðutakan til talið av tinglimum er ein tyngri gongd og hoyrir heima undir viðgerðini av nýggjari valskipan.

Streymoyarfelagi� a�alfund h�sdag 9. september

29. august 2010

Bert so ongin misskiljin skal vera: Dagurin er hósdagur. Datoin er 9. september Vit eru at hitta frá kl. 16.

Sjálvstýrisflokkurin bjóðar til funda!

Aðalfundur Streymoyar Sjálvstýrisfelags verður í AB-húsunum hósdagin 9. september.

Frá kl. 16 verður høvi at hitta tingmann felagsins

Frá kl. 17 verður aðalfundur.

Frá kl. 19 verða borðhald og gestarøður.

Øll eru vælkomin – nýggir limir kunnu tekna seg karir@logting.fo

Landsfundur Sjálvstýrisfloksins verður í Læraraskúlahøllini 2. oktober.

www.sjalvstyri.fo

Fundarfr�bo�an

27. august 2010

Boða verður frá at Aðal- og Landsfundur Landsfelag Sjálvstýrisfloksins verður í Tórshavn 2.oktober 2010. Uppskot til aðalfundin skulu verða Landsnevndini í hendi innan 1. sept. 2010

Kjak � sjalvstyri.fo

26. august 2010

Roynt verður at birta uppundir aftur kjakið niðanfyri ->

Javnst��a � a�alfundinum

26. august 2010

Kristianna Winther Poulsen hugleiðir á aðalfundinum.

Javnst��a � a�alfundinum

26. august 2010

Kristianna Winther Poulsen forkvinna í javnstøðunevndini hevur játta at hugleiða um javnstøðu á aðalfundinum hjá Streymoyar Sjálvstýrisfelag. Fundurin verður 9. september í AB-húsunum.

A�alfundur

26. august 2010

Streymoyar Sjálvstýrisfelag heldur aðalfund hósdagin 9. september í AB-húsunum

Sj�krah�sstj�rin offra�ur � politiska altarinum

25. august 2010

At politiski myndugleikin rennur undan ábyrgd og loysir stjóran á Landssjúkrahúsinum úr starvi er vorðið eitt afturvendandi føroyskt fyribrigdi. Tá politiski myndugleikin ikki megnar at loysa uppgávuna, skal tað ganga útyvir stjóran á Landssjúkrahúsinum. Nógv eru dømini um, hvussu lítið skil er á landsins leiðslu og er hetta enn eitt dømi um ómegd og dugnaloysi.

Frágreiðingin frá serfrøðingunum, sum politiski myndugleikin fekk gjørda, staðfesti, at Landssjúkrahúsið var fíggjarliga forsvarliga rikið, men politiska stýringin var vánalig.

Heldur enn at turka ábyrgdina uppá stjóran, átti landsstýrismaðurin Aksel Johannesen, at tikið í egnan barm og tikið tey neyðugu politisku stigini, ið kundi tryggja Landssjúkrahúsinum tryggar karmar at arbeiða eftir.

Til Akselsa fyrimun
Um endamálið við at koyra stjóran var, at hetta var til fyrimuns fyri sjúkrahúsverkið, so hevði tað kanska verið grundarlag at koyrt stjóran til hús. Tað er tó trupult at síggja hvønn fyrimun sjúklingurin og skattgjaldarin fær. Ístaðin fyri at rætta uppá eina skeiva kós, hevur landsstýrismaðurin nú blakað Landssjúkrahúsið út í stjóraloysi og óvissu í eitt longri tíðarskeið. Landssjúkrahúsið skal nú reka fyri váð og vind uttan skipara til nýggjur stjóri er settur og komin uppá pláss í heita stjórasessin, og kann hetta saktans taka eitt ár.

Løgmaður sigur í degi og viku, at samgongan virkar ikki optimalt og hevur millum annað Heini í Skorini í viðmerking víst á, at í veruleikanum er eingin samgonga ella samgonguleiðari. Veruleikin er tann, at leiðslan í landinum er ein samanslutningur av maktssjúkum fólkum, sum í hvør sínum lag royna at stýra landinum til teirra egna fyrimuns.

Tað var ikki til fyrimuns fyri sjúklingin, fyri landskassan ella fyri starvsfólkini, at koyra stjóran á Landssjúkrahúsinum til hús, men bert til fyrimuns fyri Aksel V. Johannesen

Heðin D. Poulsen, Rúna Sivertsen og Kristina Toftegaard Larsen, valevni Sjálvstýrisfloksins

A�al-og Landsfundur Landsfelag Sj�lvst�risfloksins

24. august 2010

Fundarfráboðan

Boða verður frá at Aðal- og Landsfundur Landsfelag Sjálvstýrisfloksins verður í Tórshavn 2.oktober 2010.

Uppskot til aðalfundin skulu verða Landsnevndini í hendi innan 1. sept. 2010

A�al & Landsfundur

24. august 2010

Fundarfráboðan

Boða verður frá at Aðal- og Landsfundur Landsfelag Sjálvstýrisfloksins verður í Tórshavn 2.oktober 2010.

Uppskot til aðalfundin skulu verða Landsnevndini í hendi innan 1. sept. 2010

Sambandsflokkurin ikki at l�ta �

24. august 2010

Við fráboðan síni - um at Sambandið ikki vildi vera við at leggja stjórnarskipanaruppskotið fram aftur - hevur Alfred Olsen staðfest, at Sambandsflokkurin er lopin frá semjuni um skipaða tilgongd at finna tjóðskaparliga semju. Harvið er Sambandsflokkurin akkurát øvugtur av móðirflokkinum Vestre, sum fólk altíð vita hvar tey hava. Eisini kunnu vit staðfesta, at Kaj Leo hvørki var dølskur ella óansin á ríkisfundinum. Sambandsflokkurin er ikki at líta á, og hevur brotið tilsagnir bæði mótvegis Sjálvstýrisflokkinum og øðrum.

A�alfundur

24. august 2010

Streymoyar Sjálvstýrisfelag heldur aðalfund sín 9. september. Dagurin byrjar kl. 16 við tingstovu. Aðalfundur er kl. 17. Matur, hugni og gestarøður eru frá kl. 19.

Skilji ikki ivasemid hj� valevnunum Hedin & K�ra

22. august 2010

Hugstoytt at verđa kunnađur um missnøgd vid arbeiđiđ hjá floksformanninum ígjøgnum eitt tídindaskriv sent fjølmidlunum, áđrenn henda missnøgd er vidgjørd innanhýsis í flokkinum.

Skilji ikki almenna ivasemiđ og spurnartekiniđ viđ burđardygdina í Sjálvstýrisflokkinum hjá Heđin D. Poulsen og Kára Petersen.

Hugstoytt at verða kunnađur um missnøgd vid arbeiđiđ hjá floksformanninum ígjøgnum eitt tíðindaskriv sent fjølmidlunum, áđrenn henda missnøgd er viðgjørd innanhýsis í flokkinum.

Fiskivinnulóg skal endurskođast og gerast greiđari. Landiđ skal fáa sín part av vinnuligum handli vid fiskiloyvum. Útróđurin skal hava góđ kor, lættari skal verða at fáa smærri fiskiloyvi. Lóggávan skal tryggja, at vit gagnnýta fiskiríkidømiđ.

Hendan frábođan varđ í januar mánađa 2008 borin út í hvørt hús í landinum, sum eitt vallyfti frá Sjálvstýrisflokkinum. Eg havi umbođađ Sjálvstýrisflokkin í Løgtinginum síđan 2001 og øll hesi árini veriđ framsøgumađur flokksins í vinnumálum. Rađfesti eftir seinasta val sessin í Vinnunevndini fram um Fíggjarnevndina av eini einastu orsøk, fyri at fáa ávirkan á fiskivinnupolitikkin og ásetingina av fiskidøgum, havi farna tíðarskeiđ eftir bestu sannføring roynt at liva fult upp til givin vallyfti.

Okkara skipan er ikki fullkomin og mistøkini skulu rættast. Tekniskar reguleringar, økisfriđingar, helmingurin av landgrunninum stongdur fyri trol, friđađar leiđir fyri at verja ungfisk umframt friđing av gýtingarleiđum, skert fiskidagarnar áleid 40% síđan teir vórđu ásettir; jú, nøkur stig eru tikin rætta vegin, hóast afturstig eisini eru hend í tídarskeiđnum.

ES hevur ásannađ, at teirra fiskivinnupolitikkur var fullkomuliga misseydnađur og eftir ætlan verđur ein nýggj skipan sett í verk í 2012 og í hesum fyrireikingararbeidi hava teir eisini kunnađ seg um føroysku fiskidagaskipanina. Burđardygga fiskiveiđu fáa vit ikki viđ eini vid eini prosentvísari skerjing av fiskidøgum innan allar skipabólkar vid mantrađini, jú størri niđurskurđurin er, jú burđardyggari er veiđan. Einasta úrslit av hesi gongd er seigpíning av virknu skipunum og bátum, sum á hvørjum ári verda noyddir at ”børsa” sær nakrar dagar afturat fyri at yvirliva. Tilmæli um fiskidagar verđa gjørd út frá ráđgeving og tilmælum úr Fiskidaganevndini, Havstovuni saman viđ viti og skili um hvat ber til.

Tingmanning Sjálvstýrisfloksins hevur roynt at tosa seg til semju, og tá atkvøđugreidslurnar hava veriđ, hevur neyvan nakar annar flokkur stađiđ so væl saman sum Sjálvstýrisflokkurin. Hjá okkum hevur tungan á vágskálini veriđ tann tingmađur, sum hevur umbođađ flokkin í nevndini. Eitt stórmál sum fekk fullan stuđul var t.d. Marknagil, har Kári á Rógvi umbođađi Sjálvstýrisflokkin í Mentanarnevndini, sama var viđ fiskidøgunum í Vinnunevndini, har tingmanningin stóđ saman um okkara broytingaruppskot.

Aldargamla søga Sjálvstýrisfloksins prógvar: Saman at halda, varđ ei okkum giviđ, tí er so lítiđ burtur úr her bliviđ”. Tí er áheitan mín á allar góđar kreftir í Sjálvstýrisflokkinum: ”Latiđ okkum taka lógvatak og lyfta í felag, tá kunnu tung tøk takast, Føroyum og fiskivinnuni at frama”.

Er Sj�lvst�risflokkurin bur�ardyggur ?

19. august 2010

Fiskivinnan er høvuðsmotorurin í føroyska búskapinum. Tí er onki val, fiskivinnan skal vera í tipp-topp standi og skal kunna geva maksimalar hestakreftir.

Fyrsta fortreytin fyri at fiskivinnan skal kunna dríva samfelagshjólini er, at hon er burðardygg. Vit mugu ikki lata gýtingarstovnar minka niðurum lívfrøðiligu tilráðingarnar – og vit mugu ikki taka fiskin ov tíðliga. Hetta er burðardygg fiskivinna lívfrøðiliga sæð.

Búskaparliga skal veiðan helst minkast enn meira, tí fyri at vinnan aftur skal fáast at geva yvirskot, so er neyðugt, at munandi færri skip eru í vinnuni enn í dag.

Vit mugu tíverri staðfesta, at umboðið hjá tí flokki, sum vit hava rikið atkvøður til, ikki hevur lagt fram nakað alternativ til daganiðurskurð til tess at náa hesum málum um lívfrøðiliga burðardygga og búskaparliga gevandi fiskivinnu.

Vit kunnu hava ávísa virðing fyri, at tingbólkurin ikki sum aðrir flokkar klovnar í heilum. Ein viss dissiplin skal vera í. Men vit fóru uppá val við lyftinum um burðardygga fiskivinnu. Hana vilja vit hava.

Stór ónøgd er í flokkinum, men vit mæla limum floksins til at møta fjølmentir á teimum báðum høvum, sum nú fara at standa í boði, á aðalfundi í Streymoyarfelagnum 9. september og so tíðliga í oktober á landsfundi.

Har fara vit at leggja fram uppskot um, at flokkurin í framtíðini skal arbeiða fyri øllum tiltøkum, sum føra fram móti burðardyggari fiskivinnu eftir lívfrøðiligari og búskaparligari ráðgeving.

Kári Petersen og Heðin D. Poulsen, valevni Sjálvstýrisfloksins

Kom og tr�tist!

13. august 2010

Nú kemur Løkke til Føroya. Hálvan annan tíma bað hann um at greiða tingfólki frá nýggjasta danska tilboðnum. Vit eiga at takka nei og bíða eftir líkindum.

Stuttligt við dønum. Lívið um at gera at geva okkum eitt tilboð í 1946, meir enn tað var ikki lov! So avtalaðu vit okkum til meira í 1948. ‘Tit eru ikki serstøk tjóð, uttan heldur fólkasamfelag!’ – nú hevur forsætisráðharrin gift seg við langabbadóttir yrkjarans ið yrkti tjóðsangin; og børn teirra eita nøvn, ið ikki vóru loyvd føroyingum fyrr. Sama við undirgrundini og sama hevur verið við stjórnarskipanini.

Men sum forsætisráðharraheimið so væl sýnir, so flytast danir í kjaki. Eftir ta heilt heiðurligu royndina hjá løgmálaráðnum danska at muta ímóti stjórnaskipanini, svaraðu vit Bárður Larsen aftur í tíðarritinum Juristen, har vit settu fram viðmerkingar, sum vóru væl fagnaðar www.djoef.dk/Udgivelser/Juristen.aspx. Við danir ber til at siga: ‘Kom og trætist!’ – og fáa okkurt líkinda burturúr.

Eisini í 1948 bar til at semjast við danir; í heimastýrislógini § 6, stk. 2 var ásett, at “Ivamál um føroyska heimastýrisins ræði... verða løgd fyri nevnd [við 2 valdum av ríkinum, 2 av landinum, 3 úr hægstarætti]. Eru teir fýra [politisk valdu] samdir, er málið endaliga avgjørt. [Um ikki, ráða hægstarættardómarar].”

Hetta er ein tann mest geniala áseting um framgongd ígjøgnum skilaprát, sum nakrantíð er uppfunnin – og í lívd av henni hava vit støðugt flutt mørk uttan at vekja grundlógartrøllið – vit hava fingið føroysk fólkanøvn, føroyska undirgrund, tjóðsang og tjóðpall... og hava nú uppskot um stjórarnskipan á borðinum, sum eigur at fara í hesa serligu nevnd at venda. Í øllum førum er greitt brot á heimastýrisskipanina, at lata onkran ‘Instant Supreme Court’ – justitsministerium, løgtingsskrivstovu ella onkran hissini heimligan kjallarajurist – gera úrskurð í málinum.

Og so ein áheitan...
Havi roynt av øllum alvi ikki at finnast at ella leggja meg út í virki miðlanna. Tá ið eg so nú, fyri eina ferð skyld, taki til orðanna, vóni eg pressan heldur mær til góðar og lurtar.

Stjórnarskipan Føroya í breiðari merking er í stuttum sagt politisku spælireglurnar í Føroyum. Vit hava longu stýrisskipan. Uppskotið um stjórnarskipan er partvíst ábøtur á hana, men fyrst og fremst øking við føroyskum rættindum og valdsavmarkingum, eisini miðlafrælsi og talufrælsi.

(Og nú kemur ábreiðslan:) Kjakið hevur higartil bara verið “er tað lov?” Juristur A sigur ja, juristur B sigur nei, danir nei, føroyingar ja, óendaliga. Sera lítið um hví, nærum onki um ásetingina í heimastýrislógini § 6, stk. 2 sum loyvir okkum at tamba grundlógina ella um t.d. íslendsku stjórnarskipanina frá 1874, sum livdi væl saman við grundlógini donsku.

Men verri enn, kjakið er ikki um bestu ásetingarnar um fíggjarvald, mest hóskandi skipan fyri altjóða sáttmálar, bestu javnvág millum frælsi og landaskil, og so frameftirni. Íslendingar hava fingið verðins bestu verju av “whisleblowers” – heldur pressan ikki at høvi er at fáa slíkt við? Jersild fekk dóm fyri, at mannrættindasáttmálin verjir miðlarnar betur enn danska grundlógin – eiga vit so ikki at umhugsa, hvat er betri fyrimynd hjá okkum?

Í grundlógarnevndini hava sitið omanfyri 20 av okkara frægu samfelagsfrøðingum við skili og áhuga fyri valskipan, kommunum, vælferð, talufrælsi... vel evni, tey hava skrivað um tað í mongum ávegis ritum og bókum nevndarinnar. Lat okkum hoyra frá teimum um innihaldið – gerið nakrar temasendingar og biðið um kronikkir uttan um okkum ‘the ususal suspects’ í grundlógarspurningum.

Góðu keru miðlar, gloymið kjakið, hvørt tað er “lov” at hava egna grundlóg! Sigið bara: ‘um vit nú siga, at tað er lov – hvussu skuldi so føroyska stjórnarskipanin sæð út?’

Sum Hermann Jacobsen segði í V4 á sinni: ‘onki er so ófordragiligt sum at trætast, tá tú veitst, at tú hevur rætt!’ Sjálvur tími eg ikki at eyðmýkja hesar botongjuristarnar meira.

Kunnu tit ikki venda kikaran móti innihaldinum? – Komið so og trætist!

L�gmansr��an 2010 ver�uleikafjar�

3. august 2010

Tað er trupult at ímynda sær, at andstøðan kemur at verða aktivur viðspælari, tað eftir er av valskeiðnum, tá samgongan sjálv ikki kann semjast innanhýsis. Livst so spyrst.

Inngangur
Tað var við einum ávísum spenningi, at ein hesa ólavsøkuna eftir vakra sangin á Tinghúsvøllinum í dýrdarveðri leitaði inn í løgtingsalin, at lurta eftir ólavsøkurøðu løgmans. Á sama hátt sum uttanfyri, var vakra flagg okkara Merkið tað fyrsta, eygað mítt festi seg við, tí hendan ólavsøkan er tann fyrsta nakrantíð, har Merkið hevur havt sítt pláss í tingsalinum.

Tann næsta positiva upplivingin var at síggja, at samskiftisútbúnaðurin varð útskiftur og mikrofon er uppsett á hvørjum borði, so møguleiki er fyri at tosa frá sessinum. Síðan er bert eftir at ynskja, sum løgtingsformaðurin eisini nevndi, at útgerðin virkar og livir upp til tað, væntast kann av slíkari útgerð. Einasta sum nú manglar er ein radiokanal við Tingvarpinum sum er opin, tá løgtingsfundur er. Borgarin hevur ein sjálvsagdan rætt at hoyra hvat fólkavaldu umboðini bera fram, uttan ótta fyri, at tingfundurin verður avbrotin av barna, ítróttar ella DR1 endursendingum. Her áliggur okkum ein skylda, tí sambært tingskipanini § 73 skal tryggjast at: Almenningurin skal, uttan at møta á tingfundi, kunna fylgja við øllum umrøðum á almennum løgtingsfundum.

Ætlanin er ikki at mála alt svart, hóast eg eri sera atfinningarsamur til nógv at tí, sum samgongan ger. Uttan mun til hvør situr við róðrið, standa stórar avbjóðingar fyri framman, tungar avgerðir skulu takast og tað verður eitt ódnartak at fáa javnvág millum inntøkur og útreiðslur. Mín høvuðsatfinning til samgonguna er, at ætlanir, orð og gerðir als ikki samsvara við veruleikan, og tað eru serliga tey eldru og veiku sum merkja størstu skerjingarnar. Ótryggleikin hjá borgarunum stendst í stóran mun av, at løgmaður og landstýrisfólk kunngera ætlanir, tey ætla at fremja, men tey hava ikki undirtøku í samgonguni fyri hesum ætlanum. Tí eru miðlarnir á tremur við tíðindum, hóttanum og avsannanum frá samgongulimum, tað fyllir so nógv, at tann veruliga andstøðan kemur ikki til orðanna. At talan bert er um tankar hjá løgmanni uttan undirtøku frá samgonguni fingu vit staðfest enn einaferð, eftir at formaður Fólkafloksins ígjár gjørdi sínar viðmerkingar til ólavsøkurøðuna.

Tað er skjótt at gloyma, serliga í politikki. Fyri júst einum ári síðani fráboðaði løgmaður semju um ein ólavsøkupakka sum samgongan stóð aftanfyri, og hesin skuldi fremjast. Eftirfylgjandi komu samgongufólk kropp á kroppi, har tey nærum uttan undantak tóku frástøðu frá flestu ætlanunum. Fari í hesum sambandi at spyrja løgmann:

“Hvussu nógvar av teimum ætlanum, nevndar vórðu í ólavsøkupakkanum eru framdar, hvussu nógv er spart í krónum og kann løgmaður vátta ella avsannað, at higartil hava hesar sparingar serliga rakt hava rakt tey veiku og gomlu”?

Løgtingið hevur samtykt ein játtanarkarm fyri 2011. Løgmaður upplýsir, at landstýrisfólkini hava fingið greitt at vita frá einum samdum løgtingi, hvussu nógvan pening, tey hvør sær hava at ráða yvir. Tað er sjálvsagt ein stórur trupuleiki fyri ein andstøðuflokk at yvirskoða, hvørjar avleiðingarnar kunnu væntast at verða, tá ein karmur verður fráboðaður. Landstýrisfólki ið varðar av sínum málsøki, hevur ultimativt ábyrgdina av, at tað verður gjørt forsvarliga. Tí kann skipanin við áseting av karmi ikki frítaka landstýrisfólki fyri ábyrgd, við at blaka hesa yvir á Løgtingið.

Seinasta skelkin fingu vit við fráboðanini frá Rósu Samuelsen, nú bíðirøðirnar til røkt verða longdar, tí sparast skuldi í røktini, við at flyta fólk av sambýlum yvir í nýggju røktarheimini. Kommunur hava gjørt stórar íløgur í sambýlir og ellis- og røktarheim, eru enntá lokkaðar at seta seg í stóra skuld við rentu og avdráttarfríum lánum, fyri at fremja ætlanina, tí harvið vórðu nøkur almenn arbeiðspláss tryggjaði. Verður fráboðaða ætlanin um niðurlegging av sambýlisplássum framd, hevur borgarstjóri alment hótt sín samgonguflokk, at tað fer at fáa álvarsligar fylgjur.

Løgmaður fráboðar í røðuni eina livikorskanning millum pensjónistar sum staðfestir, at nærum allir pensjónistar eru nøgdir við sína tilveru og 9 av 10 pensjónistum láta væl at sínari støðu. Tað er trupult at fáa eyga á samsvar millum upplýsingar í hesi kanningini og teimum útsøgnum, Landsfelag Pensjónistanna hevur ført fram seinastu árini. Tá gomul fólk, nøkur eru omanfyri 90 ár fáa greið boð frá heimahjálpini, at nú mugu tit klára tykkum sjálv, tí nú verður ikki vaska meir vegna sparingar, tá freistast ein til at spyrja:

Hví nøgdsemiskanningin millum pensjónistar ikki er almannakunngjørd áðrenn løgmansrøðuna, tá høvdu tingmenn og almenningurin havt møguleikn fyri at granska hesa, tá hon nú er vorðin ein partur av løgmansrøðuni. Vil løgmaður hervið siga, at pensjónistarnir hava tað ov gott ?

Løgnasta útsøgnin í røðuni er ígongdsetanin av tveimum stórum samfelagsíløgunum, sum løgmaður sigur, at samgongan hevur sett sær fyri at fremja. P/F Skálafjarðartunnilin er eitt privatátak sum ætlar at fremja eina ovurstóra verkætlan, ið er ein farleið undir Tangafjørð og skal fíggjast við bummgjaldi, í kapping til verandi almenna samferðslukervi eftir oyggj. Hendan verkætlan skal ikki kosta landskassanum nakran pening. Nógvar seinkingar og fótonglar hava higartil forða fyri, at farast kann til verka og felagið hevur í longri tíð bíðað eftir at fáa grønt ljós at fara ígongd. Tí fegnist eg um fráboðan løgmans, at koyrandi verður gjøgnum undirsjóvartunnilin í 2016. Men, tað eru læntar samgongufjarðar, um løgmaður nú ætlar at prýða seg við hesi privatu íløgu sum eitt frambrot og samgonguúrslit.

Sama er galdandi fyri leingingina av flogvøllinum, sum er fíggjað úr Íleggingargrunninum fyri Føroyar. Her er heldur ongin fjøður at pynta seg við, men ein samlað ætlan, sum hevur breiða politiska undirtøku at fremja, tí talan er um eina loysn sum nú má fremjast, fyri at tryggja høvuðsferðsluæðrina út í heim, nú Atlantic fær nýtt og størri flogfar..

Gransking er gróðrarbotnurin fyri nýskapan og vøkstri og møguleikarnir skuldu verði betraðir, nú Føroyar eru blivnar ein partur av FP 7 granskingarsamstarvinum hjá ES. Í hesum sambandi verður fráboðað, at granskingarpark verður stovnað á Debesartrøð.

Kann løgmaður upplýsa: Er talan er um ætlanina hjá Bjarna Djurholm, har byggjast skuldu bygningar fyri einar 80 milliónir, eftirfylgjandi skuldu granskarar uttan úr heimi flyta inn at granska ?

Sjálvstýrisflokkurin er av tí áskoðan at granskingarpengar skulu í mest møguligan mun koma sjálvari granskingini til góða, og í minni mun nýtast til bygningar.

Í hesum sambandi má eg nevna umhvørvisvinarligu byggiætlanina á Kambsdali, sum fekk mesta partin av játtaða stuðlinum á fíggjarlógini seinast. Tá bleiv fráboðað at ætlanin gekk yvir tvey fíggjarár og stendur hendan nú í hálvum gekki, meðan stuðulin í ár er spjaddur út á fleiri nýggjar verkætlanir. Landstýriskvinnan Annika Olsen hevur svarað einum skrivligum fyrispurningi um treytir og rætningslinjur fyri stuðli, vit tingmenn sum tá vóru í salinum sótu eftir við tí kenslu, at Kambsdalsætlanin ikki bleiv slept upp á fjall, men at hendan skuldi liðugtgerast. Ikki ein króna bleiv játtað í ár til hesa altjóða verkætlan. Tað er einki minni enn ein skandala, ein kundi við sitandi samgongu havt eina vón, um at tá tað almenna sigur A bleiv tað eisini til B og C.

Annika Olsen, Er hendan granskingarverkætlanin endaliga slept upp á fjall ?

Spenningur valdar nú ENI sum fyristøðufelag hevur sett á at bora 7 leitibrunnin í føroyskum sjóøki. Vit hava fyrr staðfest kolvetnisvirksemi í føroysku undirgrundini, vónandi raka vit hesaferð elefantin í eygað. “Syvende gang er lykkens gang”, plagdi ein eldri kona har innið á leiðini at taka til. Hugaligt at síggja, at seinastu vikurnar er nakað av lívi komið í nærum steindeyða havnalagið. Oljuvinnan kann blíva neyðuga búskaparliga eykabeini til fiskivinnuna. Okkum tørvar nýggjar avbjóðingar og vinnumøguleikar, har maritimu førleikarnir hjá sjófólki okkara kunnu gagnnýtast í eini vælløntari og førleikagevandi oljuvinnu.

Javnstøðumál verða ikki nevnd í ólavsøkurøðuni. Hvat er status, er komið á mál, skulu vit gevast her? Legði til merkis í blaðgrein áhugaverdu grundgevingar, hví flokkarnir bert høvdu valt menn í nevndina at endurskoða valskipanina. Eg havi reist spurningin fyrr og vil endurtaka hann her. Í Útnorðursamstarvi møtast kvinnulig umboð fyri flokkarnar annahvørt ár, til tess at styrkja samstarvi og bøta um møguleikan fyri kvinnuligari luttøku. Hvussu hugsar man sær, at allir flokkarnir kunnu fáa sínar kvinnuligu røddir fram, Sjálvstýrisflokkurin hevur til dømis í hesum valskeiði hevur verið umboðaður í løgtinginum av tveimum kvinnum. Okkara politiskt virknu umboð fáa ongantíð javnbjóðis møguleikan við hinar flokkarnar, tá minni enn helmingurin av politisku flokkunum er umboðaður, so leingi talan bert skal verða um løgtingskvinnur sum hava fastan sess. Hendan forðingin fremur ikki javnstøðuhugsanina ella bøtir um kvinnuligu umboðanina í politisku flokkunum. Nakrar varakvinnur hava roynt seg í tingskeiðnum og nú hevur ein kvinna afturat tikið sæti á tingi umboðandi Sambandsflokkin, vælkomin. Møguleikarnir skuldu verið fyri javnari kynsbýti á tingi, um rætt verður farið fram.

Hvat sigur løgmaður og hvat siga kvinnuligu løgtingsumboðini til hendan spurningin?

Løgmaður nýtir áleið 10% av røðuni at umrøða fiskivinnuna, sum enn er høvuðsvinna okkara. Orðið burðardygt er blivið eitt lyklaorð, eisini í fiskivinnuni. Øll eru samd um at vit skulu fiska burðardygt, men ósemja er um, hvat hetta merkir. Nú verður orðaskifti um fiskidagarnar beint eftir viðgerðina av løgmansrøðuni, tí fari eg at nýta høvi til at viðgera fiskivinnuna nærri við tað høvi, og fari bert at nevna nakrar av broytingunum í inntøkumøguleikunum hjá fiskimonnum og tær avbjóðingar, hesin stættur stendur fyri. Løgmaður fráboðar, at 1. Januar 2011 verður inntøkutrygdin avtikin, ella sum tað so salmoniskt verður framborið, latin pørtunum á arbeiðsmarknaðinum at umsita og fíggja.

Effektiveringar og rationaliseringar eru gjørdar í fiskivinnuni, í summum førum hava maskinur avloyst fólkið. Ein sannroynd er, at talið av fólki í fiskivinnuni á sjógv og landi er minkað eini 30 til 40%. Fínt siga nógv, alt ov nógv fólk liva av fiskivinnuni, tí nøkur stór fiskifør kunnu saktans veiða allan botnfiskin, so er størri avkast og meir peningur til at lesa, granska ella byggja fyri. Hyggja vit nærri, er tað nærum sama talið av arbeiðsleysum, sum fólk eru minkaði í fiskivinnuni. Betraða útgjaldið úr arbeiðisloysisskipanini hevur uppvigað minkaða arbeiðið, tí fáa land og kommunur meir inn í skatti. Hetta er ein veruleiki, hóast talan neyvan er um allan sannleikan. Tað er trupult fyri ikki at siga ógjørligt at mannað línubátarnar, samstundis sum tað í flestu førum er ringt at manna stóran part av fiskiflotanum, hóast stórt tal er av arbeiðsleysum sum hava royndirnar. Tilgongdin í fiskivinnuni er lítil, tí er meðalaldurin á teimum sum eru í vinnuni høgur, ein atvoldin er ivaleyst neiligi hugburðinum móti hesi vinnu, fráboðanir um minkaðar møguleikar at fiska av fólksins ogn, fráboðanir um minking í fiskidøgum saman við eykabyrðum á vinnuna.

Ein annar stórur spurningur sum fiskimenn hava at dragast við er vánaliga støðan viðvíkjandi pensjónini. Flestu gjalda áleið 4%, kravið fyri øll verður yvir tíð, at 15% av allari útgoldnari løn skal inngjaldast til egna eftirlønarskipan. Fleiri feløg eru komin á mál ella væl á leið, men verkafólk mangla áleið 5% og sjófólk 11% fyri at náa hesum málinum. Tí tykist mær veruleikafjart, at køkan, sum sjómenn í dag meta alt ov lítla og í ávísan mun er atvoldin til at fólk í fiskivinnuni á sjógv og landi er minkað við eini 40% í seks ár nú skal áleggjast stórar eykabyrðar, sum uttan iva fara at taka lívsgrundarlagið undan stórum parti av fiskivinnuni.

Kann løgmaður, saman við landstýrismanninum í fiskivinnumálum og vinnumálum útgreinað: “Hvussu fer eitt tilfeingisgjald, burturtøka av sjómanskattinum og minkað fiskidagatal at ávirka stórar partar av fiskivinnuni, sum við verandi umstøðum ídag hevur trupuleikar við at fáa endarnar at røkka saman” ?

Mentanin avspeglar tjóðina og hendan fyllir eisini nógv í ólavsøkurøðuni. Framsøgumaður Sjálvstýrisfloksins í mentamálum Kári á Rógvi fer í síni umrøðu nærri at viðgera henda partin av løgmansrøðuni. Ymiskt er hvussu næmingar eru fyri og trupult hevur verið hjá lesiveiku næmingunum at fylt við undirvísingini. Vil nýta høvi enn einaferð at takka Felagnum fyri Lesiveik, at hesi sjálvboðið í áravís hava ofrað tíð og pening fyri at hjálpa hesum næmingum. At almennu Føroyar hava viðurkent megnar arbeiðið kann staðfestast, tí ein upphædd stendur á fíggjarlógini 2010. Í ár hava 13 lærarar nomið sær serútbúgving at hjálpa hesum næmingum, tøkk og góða eydnu við arbeiðnum.

Kommunurnar verða nú lagdar saman í sjey eindir. Hendan greiða og ultimativa boðskapin hevði løgmaður ólavsøkurøðuni. Skulu orðini skyljast sum tey eru søgd, verður hesin gordiski knúturin avgreiddur í hesi tingsetuni. Tá aðalorðaskifti var í løgtinginum um niðurstøðuna í kommunuálitinum, varð skjótt greitt, at Annika Olsen landstýriskvinna als ikki hevði undirtøku frá stórum parti av Fólkaflokkinum, serliga teimum tungu dreingunum, heldur ikki Javnaðarflokkurin hevur verið heitur fyri kommunusamanlegging við lóg. Eftir andlitsbrøgdunum afturi í salinum at døma, kom boðskapurin frá løgmanni sera óvæntað. Fari tí at spyrja løgmann ein sera greiðan ja – nei spurning.

Hevur løgmaður undirtøku frá samgonguni fyri fráboðanini, at kommunurnar nú verða samanlagdar við lóg og nær kemur lógaruppskotið fyri tingið ?

Sjálvstýrisflokkurin boðaði frá í valstríðnum seinast, at flokkurin tekur undir við, at Føroyar verða skipaðar í størri og sterkari eindir. Í hesum sambandi má gerast ein útgreinað uppgerð yvir øll almenn arbeiðspláss kring landi. Tá Føroyar verða skipaðar í sjey øki má samstundis tryggjast, at greiðar reglur við fullum gjøgnumskygni og javnbjóðis økisrættindum valda, tá almennir stovnar verða fluttir út kring landið, sama er galdandi tá nýggjir stovnar og tilboð síggja dagsins ljós.

Løgmaður hevur eina nærum ógjørliga uppgávu, har hann skal fáa tey 20 tingfólkini og tey 8 landstýrisfólkini at rógva í takt. Tá løgmaður í endanum á røðuni, sigur tað so væl: “Við góðum áralagi gerst róðurin lættari og við góðum stevi í samgonguni og góðum samstarvi millum samgongu og andstøðu byggja vit land”, tá lesur hann úr einum manuali fyri eini spildurnýggjari samgongu. Veruleikin er, at vit hava eina samgongu, sum higartil hevur hildið saman í 6 ár og er fullkomuliga niðurslitin, serliga av innanhýsis stríðnum seinastu tvey árini, har nakrir samgongulimir royna at rógva, meðann aðrir samstundis skjóta á. Allir føroyingar vita, at her liggur hundurin grivin. Samgongan stendur ikki saman um nógvar av teimum grundleggjandi ætlanunum, løgmaður boðar frá verða framdar, tí hava miðlamenninir Árni og Eyðun uttan iva rætt í sínum forsøgnum, at hetta verður seinasta løgmansrøðan hjá Kaj Leo Johannesen við hesari manningini, tí ivaleyst verður samgonguslit undir fíggjarlógarviðgerðini seinri í ár.

Tað er trupult at ímynda sær, at andstøðan kemur at verða aktivur viðspælari, tað eftir er av valskeiðnum, tá samgongan sjálv ikki kann semjast innanhýsis. Livst so spyrst.

Kári P. Højgaard

Alment partafelag er �rskapur

1. august 2010

Ætlanirnar hjá samgonguni at gera almennu brennivínssøluna um til eitt alment partafelag er ørskapur. Tá almennu virkini í síni tíð vóru umløgd til almenn partafeløg var hetta í eini tilgongd at liberalisera ávísar marknaðir, avtaka monopol og við tí fyri eyga at einskilja almennu partafeløgini seinni.

Einki eftirlit, enn ein almenn nevnd og dýran stjóra
Verður ætlanin hjá samgonguni at gera almennu brennivínssøluna um til eitt alment partafelag, fer hetta at hava fleiri óhepnar fylgir við sær, tá politiski myndugleikin á henda hátt kann spáka sær undan ábyrgd av hesum viðkvæma málsøki.

Alt verandi alment eftirlit, løgtingsins umboðsmaður, landsgrannskoðari og fyrisitingarlóggávan verður sett úr gildi. Síðani skal enn ein almenn 5 manna nevnd mannast og frá royndum vita vit, at hesar eru ikki bíligar. Eftir at landsstýrismaðurin hevur sett nevndina, allarhelst eftir tilmæli frá stjóranum, verður lønin hjá stjóranum í Rúsuni neyvan sambært almennum takstum, men ríkur hon allarhelst uppá bankastjóraniveau.

Grundgevingin hjá samgonguni at skipa almennu brennivínssøluna í alment partafelag er, at tað er lættari at reka Rúsuna sum alment partafelag. Um hetta er grundgevingin, so kann alt alment virksemi tað sama skipast í almenn partafeløg.

Brúkarin, misbrúkarin, tann fráhaldni, eingin fær nakran fyrimun av at leggja Rúsdrekkasølu Landsins í alment partafelag. Tað er einans leiðslan í Rúsuni sum fær fyrimun av einari almennari brennivínssølu skipað í alment partafelag, og so sjálvandi eisini nýggja almenna nevndin.

Heldur skuldi almenna brennivínssølan verið avtikin, og síðani kundu milliónirnar sum vóru at spara í almennari umsiting verið brúktar til fyribyrging, upplýsing og til tað framúrskarandi arbeiðið ymisku fráhaldsrørslurnar og stovnarnir gera fyri tey, har brennivínið hevur tikið yvir.

Heðin D. Poulsen
Limur í landsnevndini hjá Sjálvstýrisflokkinum og valevni.

Avtaki� almennu brenniv�nss�luna, spari� milli�nir

30. juli 2010

Bara í almennum lønum kostar almenna rúsdrekkasølan árliga 12 milliónir at reka og eru samlaðu útreiðslurnar hjá almennu brennivínssøluni yvir 100 milliónir árliga. Tað er burturvið at spara í almannaverkinum, heisluverkinum og innan útbúgving, tá so nógvir pengar kunnu sparast við at avtaka almennu brennivínssøluna.

Rúsan tálmar ikki nýtsluni
At tað almenna skal standa fyri og skipa søluna av brennivíni er absurd. Uppgávan hjá tí almenna liggur í vælferðaruppgávum, ikki í brennivínssølu. Hugskotið um, at Rúsan skuldi hava eina tálmandi ávirkan á rúsdrekkanýtsluna er ikki veruleikin í dag, tá tað so einfalt ber til at fáa fatur á rúsdrekka, sjálvt hjá teimum sum liggja rúsaði heima við hús.

Hugburðurin tálmar nýtsluni
Í miðlunum hava vit hoyrt løgregluna greitt frá hvussu friðarlig Ólavsøkan hevur verið og er tað eyðsæð at nýtslumynstrið er broytt. Tað er ikki longur neyðugt hjá føroyinginum at fara í býin á Ólavsøku bjálvaður við øl og brennivín, tí nú ber til at keypa tað ein vil av sterkum í býnum. Við at liberalisera og sjónligera rúsdrekka er hugburðurin til rúsdrekka broyttur og harvið nýtslumynstrið.

Eyka inntøkur
Við at lata søluna av sterkum upp í hendurnar á privatum, hevði eisini borið til at skapt eyka inntøkur við at selt loyvir til handlarnar sum vildu selja strekt. Og sjálvt um almenna brennivínssølan var avtikin, so høvdu sjálvandi avgjøldini framvegis komið í landskassan, bert uttan almenna umsiting.